بنده‌اى تكبير و تهليل بگويد . امّا بعد ، زبان از نعمتهاى بزرگ و صنايع ظريف و عجيب خداست ، زيرا حجم آن كوچك و بندگى و گناهش بزرگ است ، و كفر و ايمان جز به گواهى زبان آشكار نمىشود ، و كفر و ايمان آخرين حدّ بندگى و سركشى است ، و هيچ شىء موجود يا معدوم ، آفريننده يا آفريده ، خيالى يا معلوم ، مورد گمان يا و همى نيست مگر اين كه زبان به آن مىرسد و به نفى يا اثبات آن مىپردازد ، زيرا به هر چيزى كه دانش برسد زبان به حق يا باطل از آن پرده برمىدارد و دانش به هر چيزى مىرسد و اين خاصيّتى است كه در ديگر اعضا نيست ، زيرا چشم جز به رنگها و صورتها نمىرسد و گوش جز به صداها نمىرسد ، و دست جز به اجسام نمىرسد و همچنين ديگر اعضا ، و زبان ميدان وسيعى دارد براى آن بازگشتى و براى جولان آن حدّ و پايانى نيست . بنابراين در كار خير ميدان جولان دارد و در كار بد مجراى كشيده‌اى دارد . پس هر كس رشته و افسار زبان را رها سازد شيطان او را به هر ميدانى ببرد ، و بر لب سيلگاهى فرو ريختنى براند تا او را به نابودى ناگزير سازد « و مردم را به رو در ( آتش ) نمىافكند جز آنچه با زبانهايشان به دست مىآورند » ، و از شرّ زبان رها نمىشود جز اين كه زبان را با لگام دين مهار كند و جز در مواردى كه به نفع دنيا و آخرت است رهايش نسازد و شرّ زبان را از هر چه در مورد دنيا و آخرت خود ترسان است نگاهدارد ، و شناخت مواردى كه رها ساختن زبان ستوده يا نكوهيده است سخت است و بر كسى كه آن موارد را شناخته است عمل كردن به موجب آن دشوار است و سنگين . زبان در ميان اعضا نسبت به انسان سركش‌تر است ، زيرا حركت دادنش زحمتى و رها ساختنش خرجى ندارد ، مردم در پرهيز از آفات و شرور و شكارگاهها و كمندهاى زبان بىتفاوتند در حالى كه زبان در گمراه ساختن انسان بزرگترين ابزار شيطان است و ما به توفيق خدا و حسن امكان او تمام آفتهاى زبان را شرح مىدهيم و تك تك آنها را با حدود و انگيزه‌ها و شرورش ياد مىكنيم و راه پرهيز از آنها را نشان مىدهيم و رواياتى را كه در نكوهش آن